در اغلب کشورهای دنیا فیلم مستند چرخه تولید و عرضه خودش را پیدا کرده و هرچند رقابت زیاد است اما فرصت ها هم برای مستندسازان کم نیست و سالانه میلیون ها دلار برای تولید فیلم مستند در جشنواره ها و تلویزیون ها هزینه می شود. البته منظورم همان برگزاری رقابتی است که منجر می شود شما طرح یا راف کات فیلم نیمه تمامتان را به یکی از یا همه این گزینه ها بفرستید تا بلکه فرجی شود و پولی نصیبتان شود و فیلم به پایان برسد که البته نباید مزیت مطرح شدن و پیدا کردن فرصت های بعدی را هم نادیده گرفت. برای ما که در ایران زندگی می کنیم حتما این رقابت فشرده تر است. چون فیلم مستندی که اینجا ساخته می شود وقتی تلویزیونی نیست که خریدارش باشد یا وضعیت پخش غم انگیزی برایش وجود دارد تمام آرزوهایش را در فستیوال ها دنبال می کند و حالا اگر خوش شانس باشد پخش کننده خارجی پیدا کند و بتواند به چند تلویزیون هم فیلمش را بفروشد که چه بهتر! که البته در نهایت کمتر چیزی نصیب مستندساز می شود مگر شهرت. پس همه در جستجوی گرفتن Fund از جشنواره های مختلف هستند. همه حواسشان هست که رقابت فشرده است و تا جایی که می توانند به کسی چیزی نگویند تا خودشان برنده این ماجرا باشند. اما در نهایت مگر سهم ایران در بین این همه کشور چقدر خواهد بود؟ و در سال چند نفر از مستندسازان قادر خواهند بود در این رقابت موفق شوند و پولی برای ساخت فیلمشان بگیرند.
پس تکلیف چیست؟ چرا ما نباید خودمان دست به کار شویم؟ می دانم که همه خواهید گفت مگر جشنواره سینما حقیقت صندوق حمایت از فیلم مستند نداشت؟ چرا داشت و ظاهرا هنوز دارد ولی چرا طرح هایی که انصافا مبلغ بدی هم نگرفتند به سرانجامی نرسیدند؟ چرا ما سال بعد مثل جشنواره ایدفا شاهد تماشای فیلم هایی که سال گذشته موفق به دریافت این کمک شده بودند نشدیم؟ مگر نه اینکه این جشنواره ها هم برای رقابت با جشنواره های مطرح مستند چنین بخشی را راه نینداخته بود؟
پس چه باید کرد؟شاید بتوانیم طرح هایی را تعریف کنیم و سازمان هایی را جذب کنیم برای اینکه چنین مسابقاتی راه بیندازند ( البته با حضور چند نفر که بدانند فیلم مستند چیست ) و در نهایت در سال مثلا ۳ فیلم مستند تولید شود. هر چند این کار مسئله پخش را حل نخواهد کرد اما در دراز مدت وقتی تولید ،چرخه درست خودش را پیدا کند و فرصت های تولید فیلم فقط در انحصار تلویزیون یا مرکز گسترش نباشد به مرور زمان، فیلم مستند چرخه عرضه خودش را هم پیدا خواهد کرد. کم کم می شود فیلم های مستند را در کتابفروشی ها و سوپرمارکت ها هم دید. قبلا پیروز کلانتری در مطلبی با عنوان ” مستند سازی برای مردم ” چنین چیزی را مطرح کرده بود. اینکه یکی از راه های نجات ما مستند سازان این است که نیاز مردم و جامعه مان را بسنجیم و بعد برایش خوراک تولید کنیم، شاید این مطمئن ترین راه برای پخش فیلم های مستند هم باشد.
ولی مسئله اصلی که من می خواستم مطرح کنم بیشتر درباره همین Fund های خارجی بود. اینکه تیری است در تاریکی! ولی مگر سالی چند تیر می شود پرتاب کرد؟ و با این وضعیت اقتصاد دنیا و اقتصاد سینما که همه کم و بیش می دانیم ، وضعیت متقاضیان سینمای مستند و خریدارانش مشخص است! فکر می کنم فرصت های مالی که در فستیوال های مختلف وجود دارد تنها در حد همان تیری است که به هیچ جایی نمی خورد و ما بهتر است هر چه سریعتر به فکر خودمان باشیم. هرچند شبکه مستندی راه افتاده که معلوم نیست مستند تولید می کند یا برنامه؟ و اصلا خریدار مستند هم هست یا نه؟ که البته اگر هم باشد با توجه به وضعیت تلویزیون درصد بالایی از مستندهای مستقل جایی در آن ندارند. و حالا اصلا این شبکه مخاطب هم دارد؟ یا فقط بخش گذران زندگی مستندساز از این طریق حل می شود ولی با پخش مستند و مخاطب چه کنیم؟ این است که همیشه یک جای کار می لنگد. و تولید یک فیلم مستند بدون اینکه فرصت نمایش و پخشی برایش وجود داشته باشد تنها یک دور باطل است که تمامی ندارد. پس زودتر بجنبیم تا خودمان سرمایه گذار جذب کنیم و فیلم هایمان را مثل کتاب و سی دی های آموزشی و هزار و یک کالا و خرده ریز فرهنگی در همه جا عرضه کنیم.
مطالب مرتبط با همین موضوع:
فیلم مستند هم یک کالای فرهنگی است
