سالهاست که انجمن مستندسازان سینمای ایران فعالیت خود را آغاز کرده است؛ انجمنی صنفی برای کارگردانان فیلم های مستند که به عنوان یکی از زیرمجموعه های خانه سینما فعالیت می کند. به این ترتیب کارگردانان سینمای مستند با عضویت در این انجمن به یک هویت صنفی دست پیدا می کنند، در تصمیم های جمعی شریک می شوند و از مزایای این همفکری بهره می برند (به کم و کیف این مزایا کاری ندارم). روشن است که درساخت یک فیلم مستند علاوه بر کارگردان حداقل دو نفر دیگر نقشی خلاقانه دارند: تدوینگر و فیلمبردار (تصویربردار).
سوال این است که هویت صنفی این دو گروه کجا به رسمیت شناخته می شود؟ انجمن فیلمبرداران و تدوینگران سینمای ایران تنها با عضویت افرادی که در فیلمهای داستانی – سینمایی فعالیت می کنند موافقت می نماید و جایی برای فیلمبرداران و تدوینگران سینمای مستند در اساسنامه این انجمن در نظر گرفته نشده است. آیا فیلمبرداران و تدوینگران مستند نباید بیمه شوند و نباید از حقوق صنفی برخوردار باشند؟ آیا فیلمبردارمستند بودن یک حرفه مستقل است یا نوعی تمرین است برای تبدیل شدن به فیلمبردار فیلم داستانی؟ آیا سرعت عمل یک فیلمبردار مستند در شکار لحظه هاٰ، جسارتش در کارکردن در شرایط کاملا پیش بینی نشده وگاهی خطرناک، مهارتش در ضبط تصاویر در شرایط نوری غیر قابل کنترل، مهارتهای اجتماعی در برخورد با سوژه و محیط، به صورتی که فیلمبرداری مانع از جریان یافتن زندگی عادی در اطراف دوربین نشود، به فیلمبرداری مستند یک هویت مستقل نمی بخشد؟
درباره تدوینگرمستند اوضاع از این هم پیچیده تر می شود. گزافه نیست که بگوییم تدوین فیلم مستند به مراتب از تدوین فیلم داستانی پیچیده تر و پرزحمت تر است. بیشتر وقتها فیلمنامه ای درکار نیست و تدوینگ، فیلم را از میان انبوه مواد خام بی شکلی که سخاوتمندانه ضبط شده اند روی میزتدوین شکل می دهد و داستان و خط و ربطی را که وجود ندارد خلق می کند. تدوینگر مستند را می توان خالق دوم فیلم مستند و گاهی که کارگردان بدون طراحی اولیه به ضبط بی ضابطه بسنده کرده است، اولین و آخرین خالق فیلم مستند دانست. این توانایی ها تدوینگر و فیلمبردار مستند را منحصربه فرد و نشاندار می کنند و این حرفه لزوما کلید ورود به جهان فیلم داستانی نیست.
سوال این است که چرا فیلمبرداران و تدوینگران مستند برای ایجاد یک تشکل صنفی تلاشی نمی کنند؟
شاید بهتر باشد به تاریخچه انجمن مستندسازان نگاهی کوتاه بیفکنیم. اگر حضو، پیگیری و سرسختی محمد تهامی نژاد، ابراهیم مختاری، پیروز کلانتری و … نبود شاید امروز چیزی به نام انجمن مستندسازان وجود خارجی نداشت. روحیۀ این افراد و شاید افراد هم نسلشان با کار جمعی و پافشاری و حوصله مندی سازگار است و آنها محصول فرایند اجتماعی جمع اندیشی هستند. چند نفر از فیلمبرداران و تدوینگران سینمای مستند امروز ما از چنین روحیه و انگیزه ای برخوردارند که مدتی طولانی بر سر ایجاد یک تشکل صنفی انرژی و وقت صرف کنند و با چانه زنی های طولانی و وقت گذاشتن های بی حساب بتوانند حرفشان را به کرسی بنشانند؟ شاید صنف فیلمبردار و تدوینگر سینمای مستند را بتوان به دو دسته آنالوگ ها ودیجیتالی ها تقسیم کرد. آنالوگ ها عمدتا کارمندان بازنشسته تلویزیون و اداره فرهنگ و هنر سابق هستند و بعضی شان هم جذب سینمای داستانی شده اند. گروه دیجیتالی ها جوانانی را شامل می شود که به دلایل مختلف در میزان همبستگی اجتماعی و توانایی انجام کارگروهی شان اما و اگرهای بسیاری وجود دارد و عمدتا با ابزار دیجیتال کار می کنند و روحیه شان محصول اجتماعی دهه های شصت و هفتاد است.
سوال آخر من این است که کدام یک از این دو نسل و یا چه ترکیبی از این دو نسل می تواند آغازگر و ادامه دهنده چانه زنی برای ایجاد تشکل های صنفی باشند؟ چه کسانی و با چه انگیزه ای این مسیر را آغاز خواهند کرد و به انجام خواهند رساند؟
ممنون از مطلبتون
سلام. امروز – اتفاقی – همین بحث رو با یکی از اعضای سابق هیئت مدیره انجمن مستندسازان داشتیم و الان مطلب شما به نظرم خیلی جالب اومد.
می خوام بگم، من حاضرم – با دوستای دیگه ای که از این شرایط ناراحتن – پیگیر تشکیل یه صنف مستقل، برای فیلمبردارا، تدوینگرا و البته صدابردارای مستند بشم.
خلاصه ما هستیم.
مطالب که در بالا نوشته شده حرف دل همه ی تدوینگران و فیلمبرداران سینمای مستند است..که واقعا دنبال نام و نشون نیستند…امیدوارم روزی خانه ای داشته باشیم به اسم صنف!