می­خواهم یک ایده، یک امکان بالقوه که به­راحتی می­تواند به رخدادی بالفعل و یک جریان مستقل نمایش در دنیا بدل شود و یک راه نو را به بحث بگذارم و بخواهم نه­تنها نظرا” بلکه در عمل با آن همراه شوید: نمایش – و حتی – تولید راش­آرت!

حقیقت آن است که بحث و نظر و بحث نظری و نظریه­پردازی نمایش راش­آرت خلق­الساعه پدیدار نشده و به این نقطه نرسیده که مدعی­ شوم راش­آرت می­تواند مسیری برای نجات تصاویر سرشار از جذابیت تماشا از زندان فقدان معنا باشد و برای آن معناپردازی کند. در لحظۀ تولد دوربین دیجیتال و گرفتن ۲۰ ، ۳۰ و ۵۰ ساعت تصویر برای فیلم  یک­ساعته، تصاویری به­وجود آمد که برخلاف دوران آنالوگ نه به­سبب خراب­شدن نمای اندیشیده شده و غیرقابل­استفاده بودن آن، بلکه به­سبب امکان ثبت بی­مهار رویدادهای درحواشی، که گاه به­واقع حاشیه نیستند و خود متن­اند، جذابیت دارند. من خود در میزگردی با حضور رخشان بنی­اعتماد، تهامی­نژاد، پیروز کلانتری و روبرت صافاریان نظراتم را در باب اهمیت راش­های فیلم­ها بیان کردم و هریک تجربه و آرایشان را گفتند. همه در آن زمان در مورد آرشیو کردن راش­ها و نجات­شان حرف­هایی داشتیم. اما زمانی لازم بود تا من به ایدۀ راش­­آرت دست یابم.

۱ – ایدۀ نمایش راش می­تواند از فکر کوچکی مثل رهاکردن راش­ها از زندان فراموشی و بیهودگی و نمایش همان تکه فیلم­های ارزشمند مستندی که تصویری تکرارناپذیر از زندگی و امرواقع، چیزی آگاهی­بخش و رخدادی دیدنی، بی هیچ چیز دیگر، را ثبت کرده­اند شروع شود و برسد تا افق گشودن یک ژانر نمایشی – و حتی تولیدی – تازه براساس همۀ ویژگی­های هنر معاصر که از ready made آغاز شده و تا اتفاق­های آزاد بصری و نمایشی پسامدرنیستی کنونی تداوم می­یابد.

۲ – درست به­همین دلیل، یعنی درک نویی از نمایش و تولید فیلم، باید قبل از هرچیز فضا و قراردادهای تازه­ای برای نمایش راش­ها به­وجود بیاوریم: نمایش راش به­عنوان راش (نمایش اندیشیدۀ راش­های فیلمهای تدوین­شده) و مهم­تر از آن نمایش راش به­عنوان آرت؛ درست مثل کار دوشان در انتخاب مواد و موقعیت­های حاضروآماده، با رهاکردن قراردادهای کهنۀ نمایش و در متن همۀ اتفاق­های امروزی در عرصۀ تنوع رشته­ها. از این پس همان­طور که می­گویید برویم گالری اینستالیشن، ویدئوآرت و پرفورمنس فلانی را ببینیم، یا برویم فلان فیلم مستند در خانۀ سینما، می­شود گفت امروز یک سانس راش­های کیارستمی، هانیگمان، سیف­الله صمدیان، شانتال اکرمن، آنا آگیون، رابین هسمن – و چرا نه؟ احمد میراحسان – را ببینیم. من همیشه فکر کرده­ام در راش­های آ.ب.ث آفریقا ی کیارستمی و تهران هزارداستان من چیزهایی بس جذاب­تر از تصاویر دیده شده وجود دارد که به دلیل عدم تناسب با نیازها و ساختار فیلم در فیلم­ها نیامده­اند، اما به­عنوان راش می­توان از آن­ها لذت برد. مطمئنم سیف­الله صمدیان یک راش­آرتیست و اساسا” تولیدکنندۀ راش کم­­نظیری است و با دیدن راش­هایش تازه او را کشف خواهیم کرد. آن تفکر کهنه و بسته و مستبد آنالوگ یکی از جاهایی که مطمئنم شدیدا” به چالش کشیده شده و ضرورت شکستن و امحاء و عبور از زندان آن و رسیدن به آزادی یه اثبات می­رسد، همین­جاست و آن سلیقۀ کهنۀ زیبایی­شناسی که مانع دست­یافتن به فضاهای همگانی نمایش خود و جهان از چشم انسان خلاق به شیوه­ای آزادتر و وسیع­تر است، در همین­جا ضربۀ مهلک­تری دریافت خواهد کرد.

۳ – می­دانم یک دغدغۀ بزرگ هنرمند حرفه­ای، مثل همان وقت که بحث انقلاب دیجیتالی در  سینمای مستند را پیش می­بردم، این خواهد بود که آیا مرز هنرمند و آدم خلاق با هر آدم نوپا و فاقد مهارت­های هنری از بین نخواهد رفت؟ باید بگویم اولا” مشکل این دغدغه این­جاست که هنوز از جنس دغدغه­های تفکر کهنۀ قبل است. اگر نیما مسیر تازه­ای را تأسیس می­کند یا فروغ و احمدرصا احمدی و عبدالرضایی و فلاح به عرصۀ نویی گام می­گذارند، این پدیدۀ تازه دیگر نمی­تواند با متر و اندازه و مقیاس و نگاه و قواعد پیشین ارزیابی گردد. شعر نیما نمی­تواند با صنایع و بدایع شعر عروضی و با میزان وزن شمس قیس رازی سنجیده شود. شعر احمدی نمی­تواند با قواعد سنجش حتی وزن نیمایی بررسی گردد و شعر دهۀ هفتاد را نباید حتی با قواعد زبان “سالم” شعر دهۀ شصت سنجید.

ثانیا” راش به­مثابه آرت در درون خود حتما” دارای تشخص و تمایز است؛ یعنی راش­هایی که خواهید دید، حاصل نگاه متفاوتی به نمایش تصویر سینمایی است و به­عنوان یک اثر، دارای نکات مستقل درخشان و بیانگر قدرت راشیست و کسی است که راش­گردان است. از این پس به­تدریج کسانی پیدا می­شوند که حرفۀ­شان راش­سازی است! در این­جا تنها گزیدۀ راش­های بازماندۀ یک فیلم نیست که تماشا می­شود؛ منطق کار یک راشیست اساسا” فرق می­کند و دوربین همیشه همراه اوست. او قصد ساختن “فیلم” ندارد؛ قصد ثبت تصویر زندگی فرّاری را دارد که در “همین لحظه” ی درحال عبور و فنا می­بیند و به نظر او ارزش ثبت­کردن دارد.

ثالثا” بیایید به آزادی آفرینش همگانی گردن بگذاریم و از استبداد ریشه­کرده در نگاه­مان دست برداریم. خود کارها تمایزشان و خلاق یا غیرخلاق بودن­شان را فریاد خواهند کرد.

رابعا” ایدۀ ماندگاری اساسا” در دوران پست­مدرن در همه­جا مورد تردید، هجو و یا حتی مقابله قرار گرفته است. هنرمندی که اثری گذرا در پیاده­رو، بر شن دریا یا بر دیوار ویران می­آفریند، معلوم است که دارد با هنر موزه­ای مقابله می­کند.اثری که شبی به اجرا آمده و از بین رفته، می­تواند در صورت استحقاق و ارزش­های بزرگ خلاقش، بیش­تر از اثر موزه­ای ماندگار بماند. مثل این­که هنوز روح دوران و بحث تکنولوژی و هنر تکنولوزیک و تأثیر تکنولوزی بر ساختار تماشا و گسست هنر و اثر از مکان را درک نکرده­ایم.

خامسا” (حساب این کلمات عربی را داشته باشبد!) دغدغۀ پدربزرگ­وار در بارۀ نکند نسل جوان از نوشته­های احمد میراحسان گمراه شود، واقعا” پوچ است. چه اتفاقی می­افتد؟ جوان نازنین به­جای مصرف قرص روان­گردان راه می­افتد راش می­گیرد؟ اتفاق بدی است؟ یا هنرمند بزرگ با کار پسامدرنیستی از معبد جاودانگی فرو می­افتد، فریب می­خورد و به­جای مستندهای جاودان راش می­گیرد؟ باور می­کنید؟ تازه راش­های یک آدم نابغه به اندازۀ فیلم­های همان آدم نابغه پراهمیت و دیدنی است.

سادسا” بحث آفرینش تحت نگاه دیگری درمیان است. یعنی این نگرانی که دیگران بیست سال پیش این کارها را کرده­اند و حالا این­ها دارند تقلید می­کنند و آدم­های بی­اطلاع هم فکر می­کنند این شارلاتان­ها تخم دوزرده گذاشته و هیاهو به راه می­اندازند. باید بپرسم عزیزم! مگر کاری که نیما و شاملو و هدایت در شعر و داستان کردند نیم­قرن پیش­تر و باز پیش­تر در اروپا به­عنوان شعر نو و داستان­نویسی مدرن دربرابر تجربۀ قدیم ظاهر نشده بود؟ این، چه ربطی به ارزش خود متن دارد؟ این­که به­عنوان یک گرایش سبکی، قبلا” در جایی از جهان اتفاقی نظیر این رویدادها روی داده باشد، هیچ اشکالی ندارد و نشان می­دهد که حضرات مخالف و نگران اصلا” مفهوم سرشت جهانی مدرنیته و تجربه­های آن و بدل­شدن به تجربۀ فردی انسان­های یک دنیای واحد، با تمایزهای بومی و فردی را درک نمی­کنند. دوستان عزیز! تردید نکنید که یونیورسالیته سرنوشت اقتصاد، سیاست، فرهنگ، هنر، تکنولوژی، سبک زندگی و همۀ عناصر حیات بشری دوران مدرن است. اما این گسترش تجربۀ زیست جهانی هرگز به معنی نابودی تفرّد و فردیت و منفرد بودن زندگی ، ذهن، شخصیت و حوزه­های گوناگون زیستی و نیز فرهنگ و هنر گروه­ها و افراد مختلف نیست. شما متن اصیل بیافرینید؛ پدیده­های بی ­اصل­ و ریشه و اجراهای ضعیف و شارلاتان­بازی­ها خودشان را افشا می­کنند.

همۀ این­ها دست به دست هم می­دهند تا نتیجه بگیرم که راش­آرت و نمایش راش، نه به­عنوان  زائده­های دورریختنی فیلمی که حالا آشغال و زباله­اش را نمایش می­دهیم، بلکه با بذل توجه به ارزش مستقل راش­ها و ورود به عرصۀ تولید و آفرینش راش می­تواند اتفاقی مهم و راهگشا باشد. حتی کسانی که راش­ها را زباله می­دانند، باید بدانند در زمان حاضر با نمایش زباله­ها و زوائد، هنر مهمی متولد شده و شهرۀ جهان هم شده است.