محمدعلی هاشم زهی از جمله مستندسازانی است که هنوز فیلم هایش را در فضا و جغرافیای زادگاهش بلوچستان می سازد و به خاطر دید عکاسانۀ قوی، شناخت خوبش از جاذبه های آن خطه و حس درگیرش با جغرافیا و اقلیم منطقه، تصاویر و فضای فیلم هایش به شدت بیننده را درگیر می کند. آن چه فیلم هایش را خاص و مؤثر می کند، صرف تصویربرداری زیبا و چشم­نواز از طبیعت و جغرافیای بلوچستان نیست (که از این بابت فیلم هایش یکّه است). نگاه تیزبین و جستجوگر او در این جغرافیا و طبیعت، به او امکان انتخاب موقعیت ها و کادرهایی را می دهد که حسّگذاری می کنند، فضا می آفرینند و لحظات شعر گونه و درگیرکننده ای برای تماشاگر فراهم می سازند. این همه البته با رمانتیسمی جاری و گاه غلیظ همراه است که به پاشنۀ آشیل فیلم های او تبدیل شده است.

هاشم زهی آن جور که با طبیعت و جغرافیای زادگاهش درگیر است و از آن، فضاها و لحظات ناب و مؤثر بیرون می کشد، دل به ارتباط با انسان­ های آن خطه و فیلم هایش نمی دهد، یا درست تر است بگویم این موقعیت ها و آدم ها را از منظر – و از پس – دلمشغولی های طبیعتگرایانه اش نگاه می کند، که گاه جواب می دهد (در سچگان، که موضوع در بارۀ جمع آوری گیاهی برای ساختن مسجدی بومی است و فیلم از دل کار و رابطۀ آدم ها با طبیعت در می آید) و گاه نه (در آسکو، که قرار است ما به مرد شتردار و شترش نزدیک شویم و فیلم به شخصیت پردازی نیاز دارد و پرسه زنی در طبیعت ما را به این رابطه نمی رساند). در فیلم لیکو (که در بارۀ دو مادر شهید در یک روستا است) تمرکز قابل قبولی بر شخصیت مادر ها صورت گرفته و تصاویر همچون همیشه پرتأثیر فیلمساز از طبیعت، به کار حس آفرینی حول این رابطۀ اصلی آمده و در مسیر نزدیکی به آن ها تأثیرش را می گذارد. در لیکو به عنوان تهیه کنندۀ درگیر با فیلم و فیلمساز در کنار هاشم زهی بودم و وقتی کپی ۲۷ دقیقه ای فیلم آمادۀ تحویل شد، او نفس راحتی کشید و به سرعت با ماجد نیسی (تدوینگر فیلم) به جان فیلم افتاد و یک کپی ۱۸ دقیقه ای از فیلم تدوین شده بیرون کشید، تا در آن از حضورها و حرف های شخصیت ها بکاهد و وجه طبیعتگرای حس و نگاهش را بر کل فیلم غالب کند! تماشای همراه این دو کپی می تواند برای خود او و فیلمسازان جوان دیگر تجربۀ جالبی باشد برای دریافت آن چه که در هر یک از فیلم ها به دست آمده یا از دست رفته است.

فیلم آخر به نمایش درآمدۀ او، آسکو، از باب نمایش قدرت و گیر فیلمسازی هاشم زهی نمونۀ قابل بررسی و برجسته ای است. فیلم در بارۀ شتری است که از زبان صاحب شتر که خود، شتردار است به ما شناسانده می شود. از زمان ۲۸ دقیقه ای فیلم، حدود بیست دقیقه اش در فضای خلوت طبیعت بیابانی بلوچستان و در ارتباط شتردار، شتر و گلۀ شترها می گذرد، دو دقیقه به جا به جا شدن “برکت”، شتردار جدید، با شخصیت فیلم و باقی فیلم به حضور و شرکت شتردار و شتر در یک عروسی محلی می پردازد. فیلم در نمایش طبیعت، بستر و فضای کار و زندگی شخصیت های فیلم موفق است و خلوت و سکون زندگی در طبیعت غریب بیابانی منطقه را در ما رسوب می دهد، اما مهم این است که این فضا و این طبیعت قرار است نه موضوع اصلی، بلکه بستر و زمینۀ فیلم باشد و موضوع اصلی رابطۀ شتر و شتردار است. روی تصاویری از سکون و رفت و آمد شتردار و شتر و گلّۀ شتران، شتردار در گفتاری که در سراسر فیلم جاری است، تعریف می کند که شترش، آسکو، از پدرش به او رسیده و در مسابقات شترسواری اول می شده، اما در زمان عروسی شتردار، او مجبور شده شوهر و بچۀ شتر را بفروشد و در عروسی شتر او را به زمین زده و از آن پس شتردار آسکو را در مسابقات سرکت نداده است. باقی گفتار شرح رابطۀ نزدیک شتردار با آسکو و درد دل کردن با او است، که نه از این نزدیکی حس و نشان درگیر کننده ای به ما منتقل می شود و نه آن درد دل را، به عنوان صحنه ای عجین شده با زندگی دو شخصیت فیلم، باور می کنیم. چنین است که تصاویر پر قدرت فیلم، بیان فصا و احوال دیگری را می کند- طبیعت برانگیزانندۀ منطقه – که مسئلۀ اصلی فیلم نیست و شرح و بیان موضوع اصلی فیلم – رابطۀ شتر و شتردار –  به گفتاری که مراودۀ درونی و ساختاری با تصاویر ندارد (و پیداست که عمدتا” بعد از فیلمبرداری شکل گرفته) سپرده شده است؛ و این چنین است که به شتر و شتردار نزدیک نمی شویم و در فیلم، ایده و طرح اندیشیده ای برای ارتباط با آن ها و ارتباط آن ها با یکدیگر وجود ندارد.

طبیعت گرایی پرملاط هاشم زهی نقطۀ قوت فیلمسازی اوست، اگر فضا و بستر مناسب برای نفس کشیدن و به بار نشستن آن فراهم شود، که برای آن هم، دانش و بینش عمیق تر و هوشمندی حرفه ای پر مایه تری باید به کار گرفته شود. به نظر می رسد مستندساز جوان ما یا باید فیلم هایی یکسر تصویرپرداز و شاعرانه (و احتمالا” بی گفتار) بسازد، یا قدرت خود در این نوع فضاسازی ها را به سینمایی تجربی تر و ذهنیت محور تر سمت دهد و بیهوده خود را اسیر این گونه شخصیت پردازی ها یا اجتماعی گرایی ها، که اهلش نیست و از پس سامان دادنش بر نمی آید، نسازد.