نقد زیر را ایرنا هدوا، منتقد اهل چک درباره فیلم رنه نوشته است. از آن جایی که در ایران نقد خارجی فیلم مستند به ندرت ترجمه می شود. سعی داریم در این ستون هر از گاهی نقد های خارجی که درباره فیلم های مستند نوشته می شود را ترجمه کنیم.

هلنا تریستکوا، در فیلم قبلی اش، مارسلا، که آن هم به شیوه مشاهده طولانی مدت ساخته شده است، سرنوشت مارسلا، قهرمان اصلی فیلم را به نوعی در دست داشت و مارسلا مانع آنچه اتفاق می‌افتاد، نمی‌شد. اما در “رنه” آخرین مستند تریستکوا، این قهرمان اصلی فیلم است که با ادامه دادن به کارهای خلافش سرنوشتش را کنترل می کند.

رنه، هرگز به خاطر گذشته پر از جرم و جنایاش قابل توجه نیست بلکه بیشتر به خاطر شخصیت تیره و نامفهومش جذاب است. او می‌تواند عمل خلافش را به شیوه‌ای ماهرانه انجام دهد که با تمسخر همراه باشد همان‌طور که در متن ادبی که در فیلم توسط خودش خوانده می‌شود می‌بینیم. و در فیلم این به ما ثابت می‌شود که او از هوش اجتماعی خوبی برخوردار است و توانایی‌اش در دست انداختن مردم را می‌بینیم. به نظر می‌رسد زندگی رنه خالی از هر هیجانی است چون فقط در دادگاه‌ها و دار‌التادیب‌ها می‌گذرد و فقط یک دوره کوتاه آزادی را تجربه می‌کند.

رنه خودش اوج دراماتیک فیلم را کارگردانی می‌کند، یک بار زمانی که مخفیانه وارد خانه کارگردان می‌شود، شاید برای اینکه توجه او را جلب کند و بار دیگر وقتی دوربینی که کارگردان به او داده است را بر نمی‌گرداند.

رنه از طرف دیگر از ابتدا فیلم شروع به دشنام دادن می‌کند. و فقط می‌شود حدس زد اگر او از نوجوانی در زندان نبود در این حد مجرم و خلافکار نمی‌شد. رنه در برابر دوربین آگاهانه عمل می‌کند و قادر است همان‌طور که در زندگی‌اش رفتار می‌کند در مقابل دوربین هم همان‌طور باشد. او خودش را یک روح حساس معرفی می‌کند که در اثر بی‌عدالتی‌های اجتماعی روحش شکسته شده است. در مقابل دوربین، او به نظر یک شخصیت جذاب می‌رسد که کسی نمی‌تواند کاریزمای تیره او را انکار کند. رنه آگاهی و هشیاری دارد که تریستکوا نمی‌تواند زیاد او را به کنترل خودش درآورد.

فیلم‌هایی که مشاهده زندگی روزانه هستند، با دخالت و فضولی در زندگی واقعی غنی می‌شوند واین دخالت فقط شامل قهرمانان مستند‌های مشاهده‌گرا نمی‌شود بلکه اتفاقی که در حال وقوع هست را هم شامل می‌شود. ما می‌توانیم دوری‌های رنه از دوربین را ببینیم و اتفاقا در همان لحظه‌هاست که نسبت به او احساس بهتری داریم. درست مثل سواستفاده‌ای که از کارگردان می‌کند و بعد از او می‌خواهد که برایش مخمر مشروب بفرستد تا بتواند الکل بسازد و همچنین از او می‌خواهد که امور مربوط به کتاب‌هایی را که از زندگی‌اش و در زندان نوشته‌، سر و سامان دهد.

یکی از لحظه‌های تاثیرگذار فیلم جایی است که تریستکوا برای گفتگو با قهرمان فیلمش به زندان می‌رود. مردی که تریستکوا پشت میله‌های زندان باهاش روبرو می‌شود یک آدم خودخواه و خشک نیست بلکه کسی است که احساساتش جریحه‌دار شده و خوشحال است از ابنکه گروه تولید برای دیدن او به زندان آمده‌اند.

فیلم از قابلیت‌های تدوین خیلی خوب استفاده کرده است، فضای شوم فیلم با موتیف‌های موسیقی غربی خیلی تاثیرگذار شده است. فریم‌های آرشیوی فیلم از تلویزیون گرفته شده‌اند و لحظات کلیدی تاریخ جدید چک را نشان می‌دهد. رنه برخلاف فیلم‌های جدید سینمایی چک، تجربه لذت بخشی را ارائه نمی‌دهد. فضای فیلم، فضای یاس و نا‌امیدی است، هرچند که فیلمساز ایمانش را به بهتر شدن شرایط رنه از دست نمی‌دهد. موقعیت رنه مثل اعماق ناامیدی انسان و روح  شکافته شده قهرمان اصلی‌، دراماتیک است. داستان زندگی او برای صنعت فیلم چک یک ضربه اساسی است.

شناسنامه فیلم رنه

رنه / نویسنده و کارگردان : هلنا تریستکوا / تصویربردار: مارتین کوبلا / صدابردار: استفان مامولا / تدوینگر: ژاکوب هینا / تهیه کنندگان: آنا بکوا، کاترینا کارنه، پاول استراند / محصول ۲۰۰۸، جمهوری چک، ۸۳ دقیقه