درباره ی فیلمسازی تک نفره، اولین بار در نخستین کنفرانس دوربین های دیجیتالی در پاریس سال ها پیش سخن گفته شد ـ شاید حدود ده سال پیش یا بیشتر ـ در آن کنفرانس تا جائی که یادم است «آلن کاوالیه» و «آنیس واردا» هم شرکت داشتند و کاوالیه از لذت فیلمسازی یک نفره، وقتی که با دوربین دیجیتالش به میدان اتوال می رود و از هرچه می خواهد بلاواسطه فیلم می گیرد حرف زده بود و به یادم می آید همان حول و حوش طی مقاله ای در مورد سینمای دیجتالی بیش از هجده ویژگی های فیلمسازی تک نفره دیجیتالی را برشمردم.

مسلم است که فیلم سازی تک نفره به معنای پایان فیلم سازی جمعی و در برابر آن نباید پنداشته شود و می تواند کنار فیلم سازی تیمی، رشد یابد و مقوله ای جدی است. زیاد نباید به نامش توجه کرد بالاخره این نوع کار در خیلی از شبکه های اجتماعی تولید تصویر، ولو گزارش مستند تلویزیونی کم کم رواج یافته است و تیم های کوچک دو سه نفره، شکل دلخواه فیلمسازی برای بسیاری است و شکل مقدماتی همان فیلم سازی تک نفره است که آرزو دارم هرچه زودتر به آن دست بیابم و با روحیه ام می خواند.

شکل و شمایل حرف های جذاب تلگرافی توی سایت ها، با مقوله ای به اسم پژوهش و بحث و گفتگوی کلاسیک علمی، جمع نمی شود. تو باید یکی دو ستون کوتاه بنویسی و در نوشتن قر بریزی و شیرین زبانی کنی تا حوصله سربر، نباشی. با این همه شاید بتوان هم این و آن بود. برای من یکی که خیلی سخت است. و تمایل من در رازگوئی نظری و فلسفه‌بافی و در همین حرف‌هائی است که دوستان آن را پیچیده‌نمائی می‌خوانند. من از این که ببافم و لفاظی کنم و یک نقطه را بگیرم و دورش تار بتنم و همان طور بروم تو و چشم اندازهای نامعمول و کمتر دیده شده‌اش را واسازی کنم لذت می‌برم. تو بگیر کل کلیات بشری از افلاطون تا امروز صنار نیارزد و همه‌ی تأویلات باد هوا شمرده شود. عشق است دیگر، چه می توان کرد!

به هر رو فیلم سازی تک نفره می تواند در دو افق پیش و پشت یا دور و نزدیک بررسی شود :

۱-  افق تجربه ی فردی و عملی خودمان طی زندگی روزمره و شرایط واقعی اوضاع اجتماعی، مشکلات و امتیازاتش و مباحث فنی و تکنیکی این کار.

۲-  در افق عمیق تر تئوریک، در ارتباط با عصری که در آن زندگی می کنیم. بحث ویژگی های انقلاب دیجیتالی، تحول رسانه ها، ارتباطات، شکل گیری هویت گلوبال، گسترش ارتباط فرد با فرد و فرد با گروه فرای مرزها و ورای دولت ها یعنی گسست فرهنگ از اسکان، مقوله ی هوش مصنوعی تکنولوژیک به مثابه‌ی عامل قوام مجدد فردیت در جهان و گرد‌آوردن تخصص‌ها در عصر پسامدرن امروز، و گرد‌آمدن تخصص های زنده‌ی انسانی در شئی مورد استفاده در مقیاس همگانی (مثلاً بسیاری از وظایف پخت یک آشپز ماهر در یک دستگاه الکترونیکی و کامپیوتری نسل جدید جاسازی شده اعم از تست طعم، درجه‌ی مناسب حرارت، کنترل زمان پخت)، بحث فردیت و آفرینش (تکنولوژی)، بحث اهمیت یافتن نگاه فردی و کار فردی در تکنولوژی فرامدرن به دلیل تبدیل تخصص جمعی به تخصص تکنولوژیکی که در اختیار فرد قرار می گیرد.

بگذریم که هنوز که هنوز است لااقل یک آدم هوشمند و آشپز درجه ی یک لازم است که از ماشین سود جوید و ماشین به تو مستند تحویل نمی دهد! باز هم بیشتر می خواهید حوصله تان را سر ببرم؟ پس به این وجوه تکنولوژیک که قوام دهنده اهمیت تولید فردی در سینمای مستند ـ در برابر پروداکشن تیمی ـ است توجه کنید که در اصل اهمیت ملموس تری دارند، نظیر سهولت بیش از اندازه و امکان تولید تک نفره با دیجیتال، چیزی که قبلاً ممکن نبود. مسئله هزینه های قابل تحمل برای فرد تقریباً در مقیاس وسیع، مسئله‌ی رهائی از مزاحمت های قدرت و بوروکراسی، مسئله ی اهمیت یافتن تفکر و سلیقه فرد تحصیل‌کرده، مسئله‌ی اهمیت یافتن ثبت جریان سیال و فی البداهه زندگی و تغیرات روزمره، مسئله‌ی گسترش حضور فرد در مکان و اهمیت سوژه‌های شکاری که با صرف زمان برای تصویب و گرد‌آوردن و هماهنگ سازی‌های تیمی نمی‌خواند.

باز هم بیشتر درباره‌ی مفاهیم ژرف تر نظری در مورد وجه تکنولوژیک، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی فیلم سازی تک نفره می توان حرف زد و بالاخره آن که، وقتی یک اسکان، از نظر عینی از قلمرو آرمان و تفکر، به قلمرو زندگی اجتماعی وارد و محقق می شود، خود این پدیده به معنای پایان دهنده مباحث انتزاعی و همچون امر واقع و داده‌ی تموتی جهانگیر وجود دارد و داوری ما درباره‌ی خوب یا بد بودنش، یک امر ذهنی است که البته در تحول آن به پیش ـ و نه وانهادن و بازگشت به گذشته آنالوگ ـ و تصحیح آن و تکمیل آن نقش دارد. به هر حال حالا باید گفت که فیلم‌سازی تک‌نفره که نه صرفاً در قلمرو شکار رویدادهای ناگهان یا ممنوع یا فایق آمدن به مشکلات سانسور یا موانع اجتماعی و اخلاقی سد راه سینمای مستند بلکه در قلمرو و مستندهای پژوهشی، مردم‌شناسی، صنعتی و شهری و غیره هم می تواند در کنار فیلم سازی مستند تیمی گسترش یابد.

حالا باید بگویم، همه‌ی این حرف ها که زده‌ام اصلاً آیات آسمانی و مطلق نیست. مثلاً درباره ی ساسنور و قدرت و سرمایه درست تشکیلات کنونی حکومتی و سرمایه ای هر دو از فیلم‌سازی تک‌نفره سود می‌جویند و یا فیلم‌سازان تک‌نفره را شبکه های جهانی و ملی به استخدام می آورند. پس حرف مسئله فائق آمدن بر پاره‌ای از موانع نیست که رواج دین تکنولوژی/ روش فیلم‌سازی در حال حاضر اهمیت دارد. و موضوع جدی تر است.