یک توضیح طولانی :

         دیگر حالا می­شناسیدش و یا شاید می­شناسیدش! مایلز دیویس، بنیانگذار فیوژن یک هنرمند موسیقی جاز، یک دیوانه­ی آوانگارد تمام عیار است. خوب باز هم درباره­ی یک مجنون سخن گفتن کم کم دارد به نشانه­ی خطرناکی بدل می­شود. نوازنده­ی باس گروه مایلز، ویکتور بیلی، درباره­ی او می­گوید :

         «مایلز یکی از خلاق­ ترین موسیقیدان­های جاز است. یعنی خلاقیت تا مرز جنون و این جنون امکانات و درهای متعددی به روی موسیقی جاز و موسیقی معاصر گشوده است. او از سال ۱۹۶۷ تا زمان مرگش در سال ۱۹۹۱ از نوآوری باز نایستاد».

         مایلز دیویس یک آوانگارد است. ما را به حیرت می­اندازد، حوصله­مان را سر نمی­برد. استادها، حرفه ای­های پیرو پاتال، محققین عادت کرده به قواعد و تکرارهای کهنه شده، حوصله­ی ما را سر می­برند بس که تنها چیزی که مورد توجه شان است مهارت در کلیشه­هاست. اما همه­ی مهارت­ها مشتی امور تمرینی­اند که شما قادرید اگر بخواهید، کم و بیش به دست آورید. اما مایلز دیویس­ ها، به عنوان آوانگاردهای ضد آوانگارد، به ما چه می آموزند؟ با ما چه می­کنند؟ ارزشش شان در چیست؟ برای یک مستندساز جوان چه لزومی دارد در این فضاها پرسه بزند؟ و با چنین پدیده هائی آشنا شود که عده ای آن را همه­ی راز آفرینش خلاق و عادت ستیز و رأس و سرچشمه­ی نوآوری­ها می دانند و کسانی، تنها دیوانگی­های یاوه که باید از آن برحذر بود، چون خراب کن و گمراه کن اند.

         ببینید، واقعاً ماچرای هنر و نظم­ها و قوانین مستقرش شبیه سرنوشت و ماجرای حکومت­هاست. حکومت ها همچون سیستم­های جدید با کلی ادعا و آرمان و توقع متولد می­شوند، در آغاز جوان و راهگشا به نظر می رسند اما تقدیر هر حکومت آن است که پس از تولدش مسیری داشته باشد و بالاخره به پایان برسد. چرا به پایان می رسد؟ برای آن که دیگر حرف تازه­ای ندارد. کار تازه­ای از آن بر نمی­آید. همه­اش می شود فکر و ذکر حفظ خود با انواع مهارت­ها. همه­اش می­شود سرکوب هر امر نو، هر مطالبه­ی نو و این حفظ خود به هر قیمت، فاسد و کهنه و ناکارآمدش می­کند. خودش که نمی­تواند علیه خودش بشورد، پس لازم می­آید از بیرون نیروهای تازه، حرف­های تازه و راه حل­های تازه ظاهر شوند. اولین ظهور این جریان تازه ویژگی­اش سر نترس داشتن است؛ همان ظاهر شدن در قالب جریانی آوانگارد، ساختارزدا، دیوانه، قاعده ستیز . دیگرگون است؛ راه های کهنه را به مسخره می­گیرد و روش تازه­ی حیاتش را با شجاعت اعلام می­دارد.

         مایلز دیویس ها، همه­ی آوانگاردها، و حتی آوانگاردهای ضد آوانگارد، فایده شان همین است که قدرت ابداع چیزی تازه و بی سابقه را دارند. ساختار شکن اند، نوآورند. آنها به ما می­آموزند که اگر استعدادش را داریم، نترسیم که تجربه کنیم، نترسیم شلنگ تخته بیاندازیم، خلاف جریان آب شنا کنیم، آنچه را قاعده­ها به ما آموخته اند، دور بریزیم و خلاف قانون های مطمئن گام برداریم.

         مایلز دیویس ها به آدمی که هنر و جهنم اش را دارد یادآوری می­کنند که می­توان در کار هنری قاعده­ی خود را برپا کرد، به شرطی که خام و عقب مانده نباشد و خوب از آب درآید و قدرت و مهارتش مؤثر واقع شود. این آموزش را از هر هنرمندی، چه داستان نویس یا شاعر، معمار یا موسیقیدان و … می­توان گرفت. مستندساز متمایل به تجربه گری و گام زدن در راه های نرفته، از هر کس و هر جا می­آموزد. برای همین، اطلاع یافتن اجمالی از چند و چون تجربه های آوانگارد، همیشه مفید است. آدم هائی که در این زمینه کنجکاوی دارند، هرگز ضرر نمی کنند.

         به هر رو سر زدن به همسایه های سینمای مستند، دید و بازدید از پدر و پدربزرگ و عمو و دائی های آن، یعنی هنرهای مختلف،  و جست و جوی پدیده ها و تجربه های آوانگارد را ادامه می­دهیم. قرار و مدار «من اینجا هستم» که فراموشتان نشده : ولگردی در فضای من و توقف­هایی در  ایستگاه­های آوانگاردیسم ضد آوانگارد و تأثیر مستندگرائی بر آن و بالعکس. می­خواهم دو سه شماره درباره­ی نمونه­های کار آوانگارد در موسیقی مدرن و معنای گرایشات مستند در موسیقی آوانگاردهائی مثل اشتکهاوزن یا آرنت کولمن حرف بزنم و نشان دهم که استناد چه نقش مهمی در هنر پیشروی معاصر ـ در همه ی هنرها ـ دارد. حواسم پیشاپیش معطوف به مایلز دیوس است. از آنجائی که با مایلز دیویس اولین بار به وسیله­ی محمد خداشناس آشنا شدم، از او خواستم معرفی اش را خودش به عهده گیرد. در شماره های بعد کمی بیشتر درباره­ی اهمیت آشنائی با مایلز دیویس حرف خواهم زد.